MÙA DƯA CHUỘT MỚI Ở YÊN NGÔ

          Lớn lên tôi có thú vui đi “săn” giải cờ hội làng. Lấy chùa Dâu cổ kính rêu phong làm tâm, trong vòng bán kính mươi cây số đủ cho tôi lăn lóc ngày rộng tháng dài cũng trở nên ngắn trong những ván cờ gay go, hiểm hóc. Cứ là hết làng nọ sang làng kia. Có khi đấu liền hai hội trong một ngày. Tỉ như ngày mồng Bốn tháng Hai âm lịch có hội cờ ở Bưởi Cuốc và Mão Điền trùng nhau. Đến ngày mồng Sáu tháng Hai mới nhiều hội: Bưởi Xuyên, Cứu Sơn, Nghĩa Vi, Đông Côi. Hay ngày mồng Chín tháng Hai thì cũng có hội Ngọc Nội, Lạc Thổ và Trương Xá trùng nhau. Sang tháng Ba vào cữ mồng Mười thì có các hội trùng là: Công Hà, Tư Thế, Đạo Tú, Ô Trì… Ôi quê tôi, hội hè triền miên. Có lẽ đến hội chùa Dâu mồng Tám tháng Tư mới kết hội.

Người dân chăm sóc dưa chuột vụ xuân

          Thực ra làng tôi cũng có nghề phụ dành cho lúc nông nhàn. Đó là nghề làm rau muống. Trong Tết đã rẫy, phơi nỏ, đập đất nhỏ mịn và rắc trấu phủ ấm đất giữ gốc. Qua Tết có mưa xuân là mầm rau lên phơi phới. Nhưng nghề này chỉ dành cho phụ nữ, chăm tỉa, hái và đi chợ. Chẳng bù cho làng Yên Ngô láng giềng. Từ xa xưa Yên Ngô đã nổi tiếng trồng rau màu với các loại dưa chuột, khoai sọ, bí xanh. Nhà nào cũng làm đến vài sào cây rau màu vụ đông xuân. Cây khoai sọ, cây bí xanh thì đỡ vất vả, còn cây dưa chuột thì luôn chân luôn tay suốt ngày. Buổi chiều hôm trước tưới tắm, buổi sáng hôm sau đã có thu quả đi bán chợ xa chợ gần. Có lần tôi đi đấu giải cờ ở tận chợ Keo còn gặp anh Nguyễn Bá Khước, lúc ấy đang là Bí thư Đảng ủy xã, chở dưa chuột ra bán chầu hội sớm rồi kịp về công sở làm việc.

Cánh đồng dưa chuột Yên Ngô phủ xanh đầu vụ xuân

          Những năm gần đây làng tôi phát triển nghề chế biến đậu phụ, thanh niên trai tráng kéo nhau đi làm ăn xa vãn. Ở làng chỉ còn lao động trung cao tuổi giữ ruộng giữ nhà giữ cháu. Đến rau muống nghề gia truyền cũng bỏ, phải đi mua ăn. Bên làng Yên Ngô cũng đang phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ. Nhưng nghề trồng rau màu vẫn giữ nguyên, thậm chí còn phát triển hơn. Cây dưa chuột là chủ lực. Ngoài ra còn làm cây hành, tỏi, rau các loại. Thật khâm phục tính hay lam hay làm của người Yên Ngô trong thời buổi kinh tế tri thức, kinh tế công nghiệp, kinh tế số hiện nay mà vẫn giữ nghề làm rau màu truyền thống nhiều như vậy! Ra Giêng cả làng ra đồng cắm giàn cho dưa leo. Chỉ qua vài hôm, cả cánh đồng bát ngát giàn dưa, nhìn như những giàn giáo công trường, như một thành phố đặc biệt, ngắm từ xa nom thật là hùng vĩ. Không, đó thực là giàn giáo thu nhập cao từ lao động cần cù của dân làng. Ở một ruộng dưa ven làng, cây dưa đã leo cao lưng chừng, hoa vàng đã hé vài bông mỗi dây. Tôi hỏi bác chủ ruộng khi nào được hái quả. Bác chủ ruộng đáp: “Ruộng này nhà tôi tầm giữa tháng Hai được thu. Nhưng anh à, năm nay thời tiết đẹp từ đầu vụ, hi vọng dưa được mùa hơn mọi năm. Có năm gặp trận mưa đá hại phá nát hết dưa cả làng. Cây dưa vừa xòe lá bị gió to, mưa lớn cả đêm quăng quật thủ hỏi làm sao không hỏng”. Bác chỉ sang ruộng ngay cạnh, nói tiếp: “Đúng là nắng tốt dưa, mưa tốt lúa. Dưa lên giàn đều quá, đẹp quá anh ạ”.

          Gặp anh Nguyễn Hữu Mã, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố Yên Ngô, tôi biết rõ hơn về “Cánh đồng trăm triệu” nơi đây. Từ nhiều năm nay, Yên ngô vẫn giữ vững khoảng 20 hec ta trồng cây rau màu 3 vụ. Vụ đông trồng khoai tây, ngô, hành tỏi và một số cây rau màu khác. Cuối năm thu cây đông liền gối cây vụ xuân gồm dưa chuột, khoai sọ, ngô và các cây rau màu khác. Bận tối mắt tối mũi lúc giao mùa thu cũ trồng mới. Toàn việc chân tay nặng nhọc. May mà đã có dịch vụ làm đất lên luống bằng máy rồi, đỡ vất nhiều. Việc chăm bón dùng phân tổng hợ NPK thay thế phân hữu cơ truyền thống cũng nhàn hơn, lại đảm bảo sạch hơn, an toàn hơn. Có một thời gian Yên Ngô còn trồng cây dưa gang xuất khẩu xen giữa vụ xuân và vụ mùa nhưng nay đã bỏ vì quá vất vả. Vụ mùa chủ yếu cấy lúa. Năm nay cây hành được giá, được năng suất nên thu chừng 14 triệu đồng/sào. Cây dưa chuột mọi năm cũng thu chừng ấy. Còn những cây khác như khoai tây, ngô, khoai sọ thu chỉ bằng nửa, khoảng 7 triệu đồng/sào. Vụ lúa mùa chỉ cho thu chừng 2 triệu đồng/sào. Tính chi li, với 20 hec ta này thôn Yên Ngô thu hoạch đạt gần 500 triệu đồng/ha.

          Từ năm 2010 xã An Bình là xã điểm xây dựng Nông thôn mới của tỉnh, đường giao thông bê tông hóa vươn ra tận ngoài đồng. Từ đó đến nay, mùa dưa chuột hái quả có xe đến tận đầu ruộng thu mua. Sáng sớm chợ dưa họp ngay đầu bờ, đông vui tấp nập. Người Yên Ngô chỉ trồng giống dưa ta, giòn, ngọt, đặc ruột nên rất ăn khách. Biết là bán buôn mất vài giá, nhưng nhà nào cũng trồng đến vài sào, bán lẻ không xuể nên vẫn phải bán buôn vợi đi. Vì thế dù chợ dưa đầu bờ có tấp nập đến đâu thì người làng vẫn dành một lượng bán chợ xa chợ gần cho khách quen trong vùng.

          Dưa đã lên giàn. Mùa quả mới đang đến rồi!